Tan Haskol

Tan Haskol

22-04-2020

11:55

Flood : Kaydi para nedir? Karşılıksız para nasıl basılır? Para arzı nasıl kontrol edilir ve neden önemlidir? 1-Diyelim ki merkez bankasının toplam bastığı para 100 lira. Basmaktan kastımız, merkez bankası bankaların hesabına 100 TL yazdı.

2-Merkez bankasında hesapları olan bankalar hesaplarındaki bakiyelerle birbirleriyle borç alacak ilişkisine girerler. Her para transferinde, merkez bankası bir bankanın bakiyesini azaltır diğerininkini yükseltir.

3-Kaydi para merkez bankasının bilançosunun pasifine yazdığı bir rakamdan ibarettir. Banknot ise ihtiyaç duyulması halinde kaydi paranın kağıt formatına dönüşmesidir.

4-Banknot miktarının azalması veya artması para arzı hakkında fikir vermez, sadece banknot ihtiyacının arttığını gösterir. Örneğin ülkemizde kurban alımlarında nakit kullanıldığı için kurban bayramı öncesinde banknot miktarı artar.

5-Bankamatikten gıcır gıcır banknotlar çekilmesi de para basıldığı anlamına gelmez. Merkez bankası eskiyen banknotların yerine yenilerini basar. Ya da kurban bayramı dönemlerinde olduğu gibi kaydi paranın bir kısmı nakde dönüştüğü için kağıt para basılır.

6- Peki merkez bankası nasıl para oluşturur? Merkez bankası sisteme para sokmak istediğinde bankaların hesaplarındaki parayı artırır. Yani 100’ü siler 200 yazar ve para basmış olur.

7-Merkez bankası bankaların hesaplarına borç vererek veya döviz karşılığı TL geçirir, bir başka deyişle basar.

8-Burada bir yanılgıdan bahsedelim. Sanıldığının aksine para yaratan ana kurum merkez bankası değil. Merkez bankası parası toplam para arzının sadece küçük bir kısmını oluşturur. Para arzını temelde bankalar belirler. Peki nasıl?

9-Bankalar merkez bankasının hesaplarına koyduğu parayı defalarca mevduat kredi döngüsüne sokarak para arzını onlarca kat artırır.

10-Tek bankalı bir finansal sistem düşünelim. Banka merkez bankasından borçlandığı 100 TL’yi araç kredisi olarak versin. Kişi krediyi otomobil satıcısının aynı bankadaki mevduat hesabına gönderecek. Bu şekilde, bankada 100 TL daha mevduat oluştu.

11-Banka 100 TL’yi tekrar kredi verse para tekrar mevduat olarak döner. Toplam mevduat 200 TL’ye çıkar. Banka sayısını birden bir milyona da çıkarsanız, bir şey değişmez. Tüm bankaları tek bir bankanın şubeleri gibi düşünün. Toplam mevduat ve kredi aynı olacaktır.

12-Bu yolla bankalar mevduatı yani para arzını artırır. Merkez bankasının bankaya verdiği 100 TL bu yolla katlanarak artar.

13-Merkez bankası parasından ne kadar para oluşturulduğunu para çarpanı ile hesaplarız. Para çarpanı, bankaların 100 TL’den 1000 TL yaratması halinde 10, 1000 TL yaratması halinde 100 olur.

14-Para çarpanının çok yükselmesi sistemik risk doğurur. Kredi batıkları bankanın elde ettiği karı geçtiğinde banka iflas eder. Bu nedenle, düzenleyici otoriteler bankalardan aktiflerinin veya pasiflerinin belli bir oranı kadar sermaye veya rezerv tutmalarını şart koşar.

15-İşte para arzının çok hızlı artmasını bu kısıtlamalar engeller.Örneğin banka 100 TL mevduatın 10 TL’sini merkez bankasında zorunluk karşılık olarak tutarsa, ancak 90 TL’yi krediye dönüştürebilir. Bu şekilde para çarpanının çok büyümesi engellenir.

16-Para arzı artışında bir de banka kaynaklı kısıt var. Bankalar, ekonominin kötüye gittiği zamanlarda müşterilerinin iflas etmesinden korkarak kaynaklarını krediye çevirmez. Bu durumda kredi mevduat döngüsü, dolayısıyla para çarpanı yavaşlar. Toplam para arzı azalır.

17-Merkez bankasının yapması gereken toplam para arzını üretim kapasitesine denk tutmaktır. Yani az önceki örnekte arabanın satılması lazım. Satılmazsa ekonomi potansiyelini kullanamaz ve küçülür.

18-Banka araç kredisi vermediyse merkez bankası ne yapabilir? Faizi düşürüp başka bankaları merkez bankasından borçlanıp kredi vermeye teşvik eder.

19-Faiz düşürmek işe yaramazsa bankalara daha uzun vadeli borç verir. Bu da işe yaramazsa bankaları aradan çıkarır, doğrudan işletmelere kredi verir. Şu anda merkez bankaları bu aksiyonların hepsini alıyor.

20-Gelelim karşılıksız para basma meselesine. Merkez bankası bilançosunun pasifine Türk lirası yazdığında aktifine de TL karşılığı ne aldıysa onu yazar. Teknik olarak TL’nin karşılığı her zaman vardır.

21-Karşılıksız demek merkez bankasının piyasadan para çekmesi gerektiği yerde piyasaya para vermeye devam etmesidir.

22-Merkez bankası örneğin itfa tarihinde tahvil karşılığı nakit alacağı yerde, daha fazla tahvil alıp üstüne para verirse, bu karşılıksız olur. Çünkü ortada gerektiğinde nakde çevrilemeyen bir karşılık vardır.

23-Sanıldığının aksine, karşılıksız para sadece hazinenin fonlanmasında kullanılmaz, bankaları da fonlayabilir. Enflasyonun hedefin üzerindeyken yükselmeye devam ettiği zamanlarda anlayın ki karşılıksız para basılıyor.

24-Merkez bankası, bankalara verdiği krediyi kısması gerekirken üste para veriyor. Kısacası bir yerde hedefin üzerinde yükselmeye devam eden enflasyon varsa karşılıksız basılan para da vardır.

25-Enflasyon ancak merkez bankasının piyasadan gerekli tutarda parayı çekememesi halinde olur. Önemli olan piyasa canlandığında, para çarpanı büyüdüğünde merkez bankası bilançosunu küçültebilmek.

26-Yani yapılması gereken krizde para basmak, kriz sonrasında basılan parayı geri çekmek. Merkez bankası çoğunlukla borç vererek piyasaya para sürdüğü için verilen borçlar ödendikçe piyasadan para çekilmiş olur.

27-Türkiye’de, bankalar kredileri kıstığı için Merkez Bankamız şu anda para basıyor. Aksi takdirde ekonomi üretim potansiyelini gerçekleştiremeyecek. Bu nedenle yapılan doğru.

28-Krizden çıkılma aşamasında da para arzı bankalar tarafından artırıldığında basılan paralar geri çekilecek. Maksat para arzı seviyesini ekonominin üretim potansiyelini gerçekleştirmesini temin edecek şekilde ayarlamak.

29-Para arzı sabit tutulduğu takdirde ekonomik kriz engellenmiş olur. Kaydi paranın büyülü tarafı da burada. Başarılı merkez bankaları para sürerek veya çekerek ekonominin potansiyelinde üretmesini temin eder ve krizleri engeller.


Follow us on Twitter

to be informed of the latest developments and updates!


You can easily use to @tivitikothread bot for create more readable thread!
Donate 💲

You can keep this app free of charge by supporting 😊

for server charges...