10-K Diver

10-K Diver

25-05-2020

19:57

01| BİLGİSEL: COĞRAFYALARIMIZ - LİBYA

02|Libya; günümüzde iç savaş halinde, savaşan iki hükümetin oluşturduğu bir Kuzey Afrika devletidir. Nüfusu 7 milyon olup, Arap ve Berberilerden oluşmaktadır. Devletin iki büyük şehri batıda Trablus ve doğuda Bingazi'dir. İç savaşın taraflarının hükümetleri de bu şehirlerdedir.

03|Libya, adını antik çağlarda, berberi "libu" kelimesinden alır. Bu kelime önce bütün Kuzey Afrika, sonra Nil'in batısı ve en son bugün olduğu bölgeye atfedilmiştir. Devletin olduğu yer uzun süre farklı adlarla anılmış, 1934 yılında İtalyanlar Libya ismini tekrar getirmiştir.

04|Libya tarihi boyunca genelde üç bölgeyle sınıflandırılmıştır, aşağıda Türkçe hallerini görebilirsiniz. Trablus-Bingazi iki ayrı bölgenin baş şehirleri, güneydeki çöl ise Fizan'dır. Libya'da hala Akdeniz kıyısından içeri gidildikçe yerleşim çok az, neredeyse sıfırdır.

05|Libya'da ilk büyük yerleşimler M.Ö. 600 yıllarında Yunan ve Fenike kolonileriyle başlamıştır. Yunanlar doğuda Kirene (Cyrene) antik kentini kurmuştur ve Sirenayka bölgesi ismini bu kentten alır. Batıda Fenikeliler ticaret için Trablus kentini kurmuştur.

06|Bu durum uzun sürmemiştir ve kısa süre sonra Libya'nın doğusu Mısır medeniyeti tarafından ele geçirilmiş, batısı ise Tunus merkezli Kartaca devleti tarafından işgal edilmiştir. Böylece Libya'da batı ve doğu arasında kültürel farklar oluşmaya başlamıştır.

07|Ardından M.Ö. 500 yılında Pers imparatorluğu Sirenayka bölgesini ele geçirmiş 200 yıl bölgeyi yönetmiştir. Batıda Trablus bölgesini Kartacalılar yönetmeye devam etmiştir. Perslerden sonra Sirenayka tekrar Mısır'a bırakılmıştır ve iki bölge arasındaki ayrılık derinleşmiştir.

08|Roma ve Kartaca mücadelesinden sonra M.Ö.146’da Romalılar Kartaca’yı yıkarak tüm Kuzey Afrika’yı ele geçirmiştir. 5. yy'da Batı Roma'nın çökmesiyle Bizans eline geçen Libya, sadece 200 yıl Bizans Devleti'nin ellerinde kalabilmiştir.

09|Hz. Ömer döneminde Mısır'ı fetheden (642) islam ordusu, Hz. Osman döneminde, 647 yılında Trablus'un alınmasıyla Libya'yı tamamen fethetmiştir. Libya'da islam dönemi başlamıştır ve Libya'nın hala nüfusunun neredeyse tamamı müslümandır.

10| Bu dönemde islamla beraber Libya'ya Arapça yerleşmiştir ve bölgenin bu tarihten önceki izleri neredeyse tamamen silinmiştir. Nüfus dinen müslüman ve kültürel olarak arap-berberi olarak kalıcılaşmıştır. Devam eden süreçte, Şii Fatımiler Libya'yı 969 yılında ele geçirmiştir.

11| Fatımiler, Berberi Zîrîler'e valilik verdikten sonra Zîrî bölgeleri genişlemiş, Libya dahil Kuzey Afrika'nın yönetimini ele almışlardır. Kısa bir dönem sonra 1000-1200 yılları arası Libya ve özellikle Trablus hem haçlı akınları hem de islami iç savaşlar arasında kalmıştır.

12| Ayrıca bu dönemlerde oluşan güç boşluğunda, Sirenayka bölgesini 9. ve 10. yy'larda aralıklarla toplam 100 yıl, Mısır merkezli Tolunoğulları ve İhşit hanedanı olmak üzere Türkler yönetmiştir. Fakat bu devletlerin ömrü uzun olmamıştır.

13|1227 yılında Tunus merkezli Berberi Hafsîler Libya'nın batısının kontrolünü ele almış ve 300 yıl bölgeyi yönetmişlerdir. Bu süreçte doğudaki Sirenayka bölgesini, Türk Memlük Devleti yönetmiştir. Bölgede istikrar hüküm sürmüş, ticaret artmıştır.

14| Bu dönemde 1355 yılında Ceneviz Amirali Philippo Doria Trablus şehri ve bölgesini ele geçirmiş, beş ay süre ellerinde tutmuştur. Trablus ileri gelenleri Memlük devletinden yardım istemiş, şehir geri alınmıştır.

15| Endülüs devletini yıkan İspanya, 16.yy'da Kuzey Afrika'ya yönelmiştir. 1510 yılında Trablusgarb bölgesi işgal edilmiş, halk kılıçtan geçirilmiştir. Bunun en büyük sebebi Trablus'un Kuzey Afrika kıyılarında bulunan Berberi Korsanlarının en büyük üslerinden biri olmasıdır.

16| Bunun üzerine 1510 ve 1519 yıllarında Trablus halkı Osmanlı Devlet'ine heyet gönderip yardım istemiştir. Görüldüğü gibi hem Trablus hem Sirenayka halkı zora düştüğünde, kurtuluş umudunu bölgedeki güçlü Türk devletlerinde aramıştır.

17|İspanyollar Trablus ve Malta'yı, 1530 yılında Rodos'un fethinden sonra topraksız kalan St.John Şövalyelerine devretmiştir. Bu dönemde bölgedeki halka yabancı olan şövalyeler halkı sindirmeye çalışmış, çeşitli katliamlar yapmıştır.

18|Osmanlıların Doğu Akdeniz’de ağırlıklarını iyice hissettirmesi sonucu Sirenayka 1517 Ridaniye savaşı sonrası Memlük topraklarının alınmasıyla ve Trablus, halkın tekrar yardım istemesi ve Turgut Reis’in gayretiyle 1551’de fethedilmiştir. Libya Osmanlı eline geçmiştir.

19| Libyalı meşhur tarihçi İbn Galbûn’a göre, bölgeye Türk hakimiyetiyle birlikte refah ve huzur ortamı gelmiş, Trablus şehrinin nüfusu artmış ve halkı zenginleşmiştir. Bölge 1611 yılına kadar ilki Turgut Reis olmak üzere paşalar tarafından "Paşalık" olarak yönetilmiştir.

20| Malta kuşatmasında şehit olan Turgut Reis'in naaşı Trablus'a defnedilmiştir. Yanında bir cami ve külliye bulunur ve büyük amirallerimizden biri olarak bizim, Trablusgarp'ın kurtarıcısı olarak bölge halkının büyük saygısı hala devam etmektedir.

21|1611 yılında bölgedeki yeniçeri ağaları ve asker "dayı"ların gücü atanan Paşaları geçtiği içi "Dayılık" sistemi başlamıştır. Kuzey afrikada ve özellikle Trablusgarp'ta dayılar Osmanlı'nın vekili konumuna gelmişlerdir. Bu sistem 100 yıl sürmüş ve bölgede barış hakim olmuştur.

22|Gönderilen Türklerden oluşan Yeniçeri ocakları bazı kayıtlara göre nüfusun %5'ini oluşturmaktaydı.Bu hesaba göre Libya'da bugün Türk-Berberi birleşimi "Kuloğlu" Türkleri'nin sayıca 3 Milyon olduğu tahmin edilmektedir. Misrata şehir halkının genelde Türk kökenli olduğu söylenir

23|1711 yılında Karamanoğulları sülalesinden gelen yeniçeri ağası Ahmed Paşa bir darbe yapmış ve hanedanlığını getirmiştir. Bu dönemde bölge Osmanlı'ya yarı bağlı bir hale gelmiştir.1835 yılına kadar Karamanlı'lar, Libya'da hüküm sürmüştür.

24|Bu dönemde Karamanlı Ahmed Paşa berberi korsanları himayesine almış ve korumuştur. Bölgede berberi korsanların büyük zararları sonrası 18.yy sonunda ABD saldırmamak koşuluyla haraca bağlanmıştır. ABD'nin kendi dili dışında imzaladığı ve haraca bağlandığı tek anlaşma budur.

25|Devam eden dönemde korsanlar 1801 ve 1815 olmak üzere ABD ile savaşmış ve güç kaybetmiştir. Korsanların gücünün bitmesiyle Libya bölgesi de ekonomik olarak zorluğa girmiştir. 1835 yılında Osmanlı devleti Libya'yı tekrar tam olarak devlete bağlamıştır.

26|Devam eden dönemde 20. yy başına kadar Osmanlı bölgeye telgraf hattı bağlamış, borularla su getirmiş ve okullar açmıştır.1864’te Trablusgarp vilâyet, 1877’de Bingazi ayrı bir sancak olmuştur. Fizan insanların sürüldüğü bir çöl olarak nam salmıştır.

27|20.yy başlarına doğru artık Mısır ve Tunus'un işgal edilmesi sonucu bölgede yerel halk silahlandırılmaya ve aşiret şeyhleri Osmanlı'ya bağlanmaya uğraşılmıştır. Bu aşiretlerin en büyüğü Sirenayka bölgesinde bulunan Senusi aşiretidir.

28|1911 yılında İtalya, Trablusgarp ve Sirenayka'yı işgale girişmiştir. Vatansever subaylar gizli kimliklerle bölgeye gitmiş, donanma olmadığı için Osmanlı yardım gönderememiştir. Bölgeye giden başta Enver Paşa ve Mustafa Kemal, aşiretleri örgütleyip direnmiştir.

29| Fakat İtalyan donanmasının Çanakkale'ye gelmesi ve Balkan savaşları sebebiyle subaylar çekilmiş ve İtalyan işgali başlamıştır. Senusi aşireti liderlerinden Ömer Muhtar, 1931'e kadar İtalyanlara karşı direnmiştir. İtalyanlar Trablusgarp'ın adını Libya olarak değiştirmiştir.

30|Ömer Muhtar, Kurtuluş Savaşı yıllarında Mustafa Kemal'e destek mektupları yollamıştır. Türklerin verdiği savaşın farz olduğuna dair fetvalar yayınlamıştır. Hatta Şeyh Senusi, 1923 yılında Türkiye'ye gelip, Mustafa Kemal'i ziyaret etmiştir.

31|Ömer Muhtar 73 yaşında hala savaşırken yaralı halde, 11 Eylül 1931 gün esir alınmış, İtalyanlar tarafından 5 gün sonra asılarak idam edilmiştir. Libya halkı bu olaylardan sonra hala İtalyanlara kin ve nefret beslemektedir.

32|Sonraki dönemde Libya 2. Dünya Savaşı'na şahit olmuş ve bölge aşiretleri İtalyan ve Almanlara karşı istihbarat sağlamıştır. 1943 yılında Müttefikler eline geçen Libya 1951 yılında Libya Krallığı olarak bağımsızlığını ilan etmiştir.

33| Başa geçen Kral 1.İdris Bingazi merkezli ilk hükümeti kurarken idareci unsurları Kuloğlu Türklerinden seçmek istedi. Bu doğrultuda ünlü tarihçi Orhan Koloğlu’nun babası emekli Bingöl valisi Sadullah Koloğlu Libya'nın ilk başbakanı oldu. Birçok Türk önemli konumlara geldi.

34| Osmanlı’nın Trablusgarp milletvekilli Ferhad Bey de bir Kuloğlu Türküydü. 1947 yılında Türk-Trablus Birliği adıyla parti kuran Ferhad Bey ve diğer Kuloğluları Libya'nın Türkiye ile birleşmesini talep ediyordu. Anlaşıldığı gibi Libya halkı uzun yıllardır bize gönülden bağlıdır

35| Kral İdris, batı tarafından getirilmiştir ve Batı yanlısıdır. onun döneminde ABD ve BK ülkeye üsler kurmuştur.1967 Arap-İsrail savaşından sonra, Libya’daki üslerden İsrail’e yardım yapılması ve pilot eğitilmesi halkı ayaklandırır; birçok şehirde öğrenciler ve polis çatışır.

36|Ayrıca 1959 Yılında Libya'da petrol bulunması ve refahı artırır. 5 Yıllık planlar yapılır fakat ülkeyi bölgelere ayıran ve yolsuzluğun arttığı yönetimden halk şikayetçidir. Yükselen Arap milliyetçiliğine kayıtsız kalan 1.İdris, 1969'da Türkiye'de tedavideyken darbeyle devrilir

37|Darbenin başında Albay Muhammer Kaddafi vardır. Kendisi Mısır'ın lidre Cemal Abdül Nasser'i örnek almıştır ve "İslami Sosyalizm" getirme iddiasıyla yönetime el koymuştur. Petrol şirketini millileştirmiş, yahudi ve İtalyan azınlığı kovup mallarına el koymuştur.

38|Kaddafi, Nasser'in dışında Atatürk'ü örnek aldığını bir çok kez söylemiş ve kadın hakları için reformlar yapmıştır. Fakat muhalefete baskıyı artırmış, demir yumrukla yönetmeye başlamıştır. 1977'de Devletin adını Libya Arap Halk Sosyalist Cemahiriyesi olarak değiştirmiştir

39|Refahın petrol sayesinde artmasıyla içme suyu sistemleri, bedava eğitim ve sağlık gibi imkanlar getirildi. Fakat ele geçen parayla civar ülkelerde ve dünyada silahlı grupları desteklemeye başladı. Çad'da Fransa'nın desteklediği güçlere karşı muhalifleri destekledi.

40|1974’te Kıbrıs Barış Harekatı’ndan hemen sonraki günlerde Türkiye silah eksikliği çekerken, Kaddafi kapatmış olduğu ABD üssündeki tonlarca silah ve füzeyi, ayrıca ihtiyaç olan jet yakıtı ve petrolü uçaklarla Türkiye’ye gönderdi ve Kaddafi bu silahların parasını almayı reddetti

41|Çad ile çatışmalarda Kaddafi'nin komutanlarından Halife Hafter 300 askeriyle esir düştü. Kaddafi onu hain ilan etti, ABD'ye kaçtı. Orada tutuklansa da Hafter CIA ile anlaştı ve 2011 yılına kadar orada yaşadı. Gazetelere Kaddafi karşıtı makaleler yazdı.

42|Çad'ı işgal etmesi, nükleer silah edinmek istediği iddiaları ve dünyada artan terör olaylarını finanse etmesi suçlamaları ile 1986 yılında ABD Libya'da Kaddafi'nin sarayını bombaladı fakat başarılı olamadı. Olayda 40 Libya vatandaşı öldü.

43|1988 yılında İskoçya'dan kalkıp havada inflak eden ve bir kasabaya düşen Pan Am 103 olayından sonra Kaddafi suçlandı. Bu olaydan sonra uluslararası arenada yalnız kalan Kaddafi 2003 yılında emri kendisinin verdiğini kabul etti ve 2.75 milyar dolar tazminat ödedi.

44|1996'da dünyanın terörist gördüğü Libya'ya Erbakan bir ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyarette Kaddafi, basın açıklamasında "Kürtler bağımsızlık elde etmeli, onlarla savaşmayın.", "Siyonist İsraille ortaksınız" ve "Türkiye işgal altındadır" gibi sözler kullandı. İlişkiler gerildi

45|Ambargo ile ekonominin kötüleşmesi ve artan baskıyla halkta tepki gittikçe arttı. 2009'daki eylemler bastırılsa da Arap Baharı ile 2011'de Libya'da protestolar tekrar başlamış, sert müdahale ile kısa zamanda çatışmaya dönmüştür. Kaddafi paralı Sırp askerler bile getirtmiştir.

46|Çatışmaların sürmesi üzerine muhalifler bölgelerini yönetmek için Geçici Ulusal Konsey'i kurdu. İlk tanıyan Fransa oldu. Çatışma beklenenden uzun sürünce Türkiye'nin de katıldığı NATO operasyonuyla Kaddafi kuvvetleri bombalandı. 22 Ağustos 2011'de muhalifler Trablus'a girdi.

47| Bu dönemde Hafter ülkeye dönmüş, muhalif kuvvetlerin içinde komutanlık yapmıştır. 2012'de seçim yapmak üzere Ulusal Mutabakat Hükümeti kurulmuş, Birleşmiş Milletler tanımıştır .Fakat seçim yapılsa da ülkede terörist saldırılar başlamış ve kısa sürede 4 başbakan değişmiştir.

48| Bu karışık ortamda Hafter, Doğuda Bingazi ve Tobruk'ta aşiretlerle anlaşarak yerini sağlamlaştırmıştır. 2014'te kendisi için bir meclis seçimi yaptırmış ve bu seçimden sonra UMH ve LNA (Libyan National Army) savaş haline geçmiştir. 2. Libya iç savaşı başlamıştır.

49|2014'de Bingazi'ye saldırı başlatan Hafter şehri ele geçirmiş ve saldırılarına devam etmiştir. Türkiye UMH'yi desteklerken Hafter'i: Rusya, BAE, Fransa, ABD, Suudi Arabistan ve İtalya desteklemiştir. ABD ve Suudiler sonradan desteğini keserken, İtalyanlar taraf değiştirmiştir

50|Türkiye ve Katar UMH'ye olan desteğini 2018 yılında artırmış ve bunun sonuçları olarak Kıta Sahanlığı anlaşması, Askeri destek anlaşması ve Silah satışları imzalanmıştır. Hafter güçleri Trablus merkeze kilometrelerce uzaklıktayken,UMH Türk desteği sayesinde korunmuştur.

51|Yakın zamanda da Libya'daki petrolleri bizim çıkaracağımız haberleri gelmiştir. Özetle Libya'dakiler bizim kardeşimiz, Libya bizim coğrafyamızdır. Milyonlarca Kuloğlu Türkü mevcuttur. UMH Başbakanı M. Sarraj ve İçişleri Bakanı F. Başağa Kuloğlu Türküdür.

52|Bölge halkı 500 yıldır bizi çaresi olarak görmektedir. Nitekim yine onları yalnız bırakmadık, artık "Neden oradayız?" diye saçmalayan görürseniz, kardeşliğimizi bu bilgiler ışığında gür sesle anlatabiliriz. Okuduğunuz için teşekkürler, ilk tweeti retweetlemenizi rica ederim.

53|Kaynakça:



Follow us on Twitter

to be informed of the latest developments and updates!


You can easily use to @tivitikothread bot for create more readable thread!
Donate 💲

You can keep this app free of charge by supporting 😊

for server charges...