Gökçin Çınar

Gökçin Çınar

02-12-2019

18:18

1 Aralik 2019 tarihli Milliyet Gazetesi’nin kapaginda onunde poz verdigim motor, Rolls Royce yapimi Olympus motor. Bu motor tarihte cok onemli bir yere sahip cunku kendisi dunyada supersonik hizlarda giden iki yolcu ucagindan birinin motoru! Dunku haberin serefine biraz anlatayim

Olympus, kullanimdan 2003 yilinda kalkan Ingiliz yapimi Concorde’un turbojet motoru. Diger supersonik yolcu ucagi ise Sovyet yapimi Tupolev 144 idi. Ikisi de uretimden kalkti. Rolls Royce da bu cok degerli motorlardan birini okulum Georgia Tech’e “sonsuz sureyle” odunc verdi!

Bu motor, bir “turbojet” motoru. Genelde askeri ucaklarda kullanilan, cok buyuk olculerde itki verebilen, yuksek performansli ve yakit konusunda hic de ekonomik olmayan bir motor turu. Bu motor sayesinde jetler supersonik hizlara ulasabiliyor.

Mach 1’den, yani ses hizindan yuksek hizlara supersonik hiz diyoruz. Bu videomuzda ses ve hizi nedir, supersonik hiz neden subsonik hizdan farklidir, sok dalgasi nedir kisaca anlatmistik: #bizsizonlar @BizSiz_10lar #bilimlekalın

@BizSiz_10lar Turbojet motorlar “hava soluyan” motorlardandir: itki uretebilmek icin icerisinden hava gecirmeniz gerekir. Motor, icindeki sistemlerle bu havayi geriye dogru “ittirerek” ileri dogru bir tepki kuvveti uretir ve ucak boylece ileri dogru yol alir. Newton’un etki-tepki yasasi yani!

@BizSiz_10lar Havayi “ittirebilmek” icin motorun icinde cesitli kompartmanlar bulunur. Turbojet motorunda giris (inlet), kompresor, yanma odasi, turbin ve cikis (nozzle) bulunur. Inlet ve nozzle’in Turkce karsiliklarini bilmedigimden kotu bir ceviri yaptim, affola!

@BizSiz_10lar Kisaca inlet’ten giren hava kompresor tarafindan sikistirilir (basinci artar) ve yanma odasinda yakitla birleserek yuksek sicakliklara ulasir. Isinan hava turbine dondurur ve genleserek (basinci duser) nozzle’dan disari cikar. Turbin kompresoru calistirir ve…

@BizSiz_10lar ...motor bu sayede inlet’ten hava alip nozzle’dan hava atmaya devam eder ve itki kuvveti uretir. Olympus’ta bunlara ek olarak bir de “afterburner” yani ikinci bir yanma odasi var. Afterburner’lar cok daha fazla yakit yakarak ekstra itki saglar. Sematik:

@BizSiz_10lar Asiri derecede yakit yaktigi icin afterburner’lar sadece gerektiginde calistirilir. Fotograftaki Olympus motoru afterburner kullanildiginda 169 kN, kullanilmadiginda 140 kN itki olusturabilir. 100 kg agirligindaki bir insan agirligindan oturu deniz seviyesinde yaklasik…

@BizSiz_10lar …980 N’luk bir kuvvet olusturur. Motor bunun yaklasik 172 katini olusturabiliyor. Ustelik Concorde’da bu motordan 4 adet var :) Concorde ses hizinin yaklasik 2 kati hizda (Mach 2) seyir ediyordu, dolayisiyla boyle kuvvetli motorlara ihtiyaci vardi.

@BizSiz_10lar Londra-New York yolculugu Concorde ile sadece 3.5 saat suruyordu. Su an 8 saatin uzerinde! Peki gunumuzde neden supersonic ucuslar yok? Bircok sebebi var. En onemli sebeplerinden biri gerekli olan yakit miktarinin cok olmasi.

@BizSiz_10lar Yakit tuketimi arttikca hem fiyatlar hem de cevreye olan zarar artiyor (bu yuzden de calismalarimin buyuk kismini hibrit elektrik ucaklar ve itki sistemleri olusturuyor). Askeri ucaklarda en onemli kriter yuksek performans; cevre kirliligi ve yakit parasi ikincil planda.

@BizSiz_10lar Dolayisiyla askeri jetlerin supersonik olmasi kimsenin tepkisini cekmiyor. Ancak yolcu ucaklarinda ekonomik sebeplerden oturu performans ikinci planda kaliyor. Ek olarak, turbojet motorlar, yolcu ucaklarinda cogunlukla kullanilan turbofan motorlara gore cok daha gurultulu.

@BizSiz_10lar Son olarak da supersonik ucmak her baba yigidin haric degil. Bugunun yolcu ucaklarina kiyasla cok konforsuz, sallantili, kelime anlamiyla “mide bulandirici” bir ucus. Ben degil, yolcular diyor! Yoksa ben supersonik ucabilmeyi cok isterdim! @TurkYildizlari anlatir belki :)

@BizSiz_10lar @TurkYildizlari Ilginc bir bilgi vereyim: Concorde'un burnu asagi dogru oynatilabiliyor. Kalkis sirasindaki yuksek aci sebebiyle pilotlar onlerini gorebilmek icin burnu asagi indiriyorlar, sonra geri duzeltiyorlar! Duzeltmeseler aerodinamik verimlilik duserdi. Ama bu sistem ucagi agirlastiriyor.

@BizSiz_10lar @TurkYildizlari Son ilginc bilgi: motorun binamiza konulabilmesi icin agirligini tasiyacak buyuk bir platform yapilmasi gerekti, aksi takdirde binanin zemini motorun agirligi altinida cokecekti! Ucak kanatlarinin saglamligini dusunme konusunda guzel bir ornek.

@BizSiz_10lar @TurkYildizlari Umarim bilgilendirici bir tivit serisi olmustur. Bu motor hem havacilik dunyasinda, hem de Georgia Tech ve lab olarak bizim icin cok degerli. Ben de boyle bir “tarihi eserin” onunde fotograf cektirmeyi cok seviyorum, ne yalan soyleyeyim!



Follow us on Twitter

to be informed of the latest developments and updates!


You can easily use to @tivitikothread bot for create more readable thread!
Donate 💲

You can keep this app free of charge by supporting 😊

for server charges...