فرشید غضنفرپور

فرشید غضنفرپور

27-07-2022

16:25

حجابی که این روزها از زنان ایرانی خواسته می‌شود چقدر شباهت به حجابی دارد که پیامبر از مسلمانان نخستین انتظار داشت؟ در پاسخ به این سوال مهم پژوهشی جنجالی منتشر شده که احتمالا تاکنون درباره آن چیزی نشنیده‌اید. این رشته توئیت نگاهی اجمالی به این پژوهش افکنده است. 1

امیرحسین ترکاشوند پژوهشگر قرآن و متون دینی، پژوهشی را تحت عنوان حجاب شرعی در عصر پیامبر در فضای مجازی منتشر کرد که این ایده را به خوبی شرح می‌دهد، پژوهشی که اگر مورد توجه قرار می‌گرفت احتمالا مباحث مربوط به پوشش در جوامع اسلامی صورتی دیگر داشت. 2

ایده اصلی پژوهش‌ ترکاشوند چنین است: پیامبر دعوت به پوشش می‌کرده اما مراد از پوشش در آن زمان چه بوده است؟ بنابر پژوهش #ترکاشوند در عصر جاهلی عموم مردم آن زمان اساسا دسترسی به پارچه، خصوصا پارچه دوخته شده نداشته‌اند. 3

پارچه و صنایع مربوطه در آن زمان محصولی بسیار گران و دور از دسترس بوده.عریانی مطلق در میان زن و مرد امری رایج و بسیاری از احکام مربوط به پوشش درباره پوشش شرمگاه زنان و مردان از یکدیگر بوده است. 4

نکته جالب توجه دیگر این است که برخلاف تصور و تبلیغات صورت گرفته در سینما و کتاب‌های درسی، بلندی اندازه پوشاك در قسمت‌های مختلف پيكر كه امروزه كاملاً عادی و فراگير است در آن روزگار نشانه ثروت و تعلق به طبقه اشراف بود. 5

ترکاشوند احادیث و روایاتی را نقل می‌کند که در آن‌ها حضرت محمد مومنان ثروتمند و اشراف را از پوشیدن لباس‌های بلند و فخر فروختن به فقرا منع کرده است. 6

يكی از ويژگی‌های مهم پوشاك در آن روزگار نادوخته بودنش است.صنعت دوخت‌ودوز بسيار كم‌رونق بود. آنان اساسا پارچه‌های زيادی نداشتند كه بخواهند آن را به گونه‌های مختلف، طراحی و دوخت‌ودوز كنند.(فکر کنید این موضوع چقدر در تضاد با تصویری است که سینما از آن روزگار ارائه می‌دهد!) 7

دیگر اینکه آن مردم با لباس نادوخته راحت‌تر زندگی می‌كردند هر موقع می‌خواستند به دور كمر می‌بستند و يا بر روی شانه و كتف قرار می‌دادند، و هرگاه به خانه و استراحتگاه می‌رسيدند به راحتي از بدن جدا می‌كردند.بنابراین می‌توان تصور کرد لباسشان تنها با وزش یک باد چه صورتی پیدا می‌کرد! 8

اما لباس زنان در آن روزگار چگونه بوده است؟ اكثراً از پيراهن زنانه كه دَرع ناميده می‌شد استفاده می‌کردند که از نيمه‌های سينه تا نزديكی‌های زانو را در بر می‌گرفت و تا ساق پا نمی‌رسید. 9

گاه علاوه بر پيراهن از قطعه پارچه‌ای به نامِ احتمالی خمار كه بر روی "دوش" می‌گذاردند يا بر روی "سر" سوار می‌كردند تا "سينه و پستان، شانه و بازو" را در برگيرد بهره می‌گرفتند. 10

بايد دانست كه زنان روزگار جاهليت فاقد "شورت"، "شلوار" و "إزار و دامن جداگانه" بودند و به همين خاطر براي استتار ناحيه پايين تنه و ران صرفاً از دنباله همان پيراهن استفاده می‌كردند. عدم استفاده از شورت و شلوار پس از ظهور اسلام و حتّی پس از هجرت نيز تداوم داشته است 11

مرتضی مطهری می‌گويد: «در جاهليت بين اعراب ستر عورت [پوشاندن شرمگاه] معمول نبود و اسلام آن را واجب كرد» . در حقيقت آنان "عزم و جديتی" نسبت به پوشيده بودن شرمگاه نداشتند؛ نه اينكه هميشه "مكشوف‌العورة يا بی‌لباس" بودند. 12

واكنش جامعه اسلامي در مورد مردمي كه حتّي عادت به استتار شرمگاه نداشتند چيزي جز سفارش به دقت در پوشش دائم "شرمگاه و اطرافش" كه اصطلاحاً دامن و پايين تنه می‌ناميم نبود. پس حجاب اصلي در آن زمان، عبارت از ستر عورتين (شرمگاه جلو و عقب) بود. 13

برای تحقق این پوشش که پس از اسلام واجب شد بايد پارچه‌ای را همچون لُنگ به دور كمر می‌بستند كه تا نزديكي زانو امتداد يابد و هنگام نشست و برخاست، مراقب نمايان نشدن عورتین باشند. 14

بنابراین پژوهش می‌توان حدس زد روایات مربوط به پوشش عورتین و شرمگاه در طول زمان توسط راویانی که با چنان مساله‌ای مواجه نبودند به چه صورتی تغییر کرده و محدودیت‌های امروزی با توجه به چنین سابقه‌ای می‌توانست اصلا موضوعیت نداشته باشد. 15

ترکاشوند کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر را در حدود هزار صفحه نوشته که در این رشته توئیت تنها به بیان مفهوم کلی کتاب بسنده کردم. در عین حال باید بگویم نقدهای فراوانی هم از سوی روحانیون حوزه به این کتاب وارد شده که می‌توانید آن‌ها را هم مطالعه کنید. 16



Follow us on Twitter

to be informed of the latest developments and updates!


You can easily use to @tivitikothread bot for create more readable thread!
Donate 💲

You can keep this app free of charge by supporting 😊

for server charges...