Emrah Çoraman

Emrah Çoraman

28-11-2019

18:41

Dinozorların soyu 66 milyon yıl önce tükendi. Haklarında bildiklerimiz izleri ve fosillerden kaynaklı. Peki dinozorlar nasıl görünüyordu, mesela ne renktiler? Bu soruları yakın zamana kadar cevaplayamıyorduk. Ama artık renkleri hakkında bazı fikirlerimiz var. Peki nasıl?

Fosil nedir? Fosiller aslında kemik gibi dursalar da kemiğin kendisi değil; yerlerini mineraller almış bir nevi taş olarak düşünelim. Yani kemik kalıbının içi minerallerle, taşla dolmuş. Mesela uygun şartlar olursa derininin de güzel bir kalıbı çıkabilir. Ama kalıptan renk zor.

Derinin izi çıkarsa, tüylerin de izi çıkar. Bakınız bizim müzedeki Archaeopteryx tüyünün fosili (150 milyon yaşında). İşin ilginci, kuşların atası olarak tanımlanan bu tür ilk olarak sırf bu tüyden tanımlanmış. Foto: Robert Clark

Malumunuz kuşlar dinozorların bir alt grubu, aslında hayatta kalan dinozorlar. Kuşlar tüylü, peki ya onların atası? Yakın zamanda bulunan fosiller onlarda tüy/tüy benzeri yapılar olduğunu gösterdi. Bakınız meşhur T. rex'in yeni çizimi. Çizim: BBC/Gordon Welters

Fosilleşme olurken mineraller organik dokuların yerini bazen çok detaylı bir şekilde alabiliyor. Neredeyse hücre detayında! Kuş fosilleri üzerine çalışan bir araştırmacı, fosil tüyleri elektron mikroskobuyla görüntülerken düzenli şekiller fark etmiş. 📷: Bristol üni.

"Hocam bir bakar mısınız, bu ne" falan derken, bunların melanozomlar olduğunu anlıyorlar. Melanozomlar hücerlerin içinde melanini, yani renk pigmentlerini üreten organeller. Organeli buldun da rengini nereden anladın? O da melanozomların şeklinde gizli!

Melanozomlar ürettikleri pigmente bağlı olarak farklı şekillerde oluyor; bazıları top gibi, bazıları silindir. Yaşayan kuşların tüylerini ve melanozom şekillerini inceleyerek fosil tüylerin renklerini de tahmin edebiliyoruz. Bunu bulan (her şeyi bulan gibi) bir doktora öğrencisi.

Aynı yöntemi kullanarak hemen dinozor tüylerine de bakmışlar ve benzer yapıları görmüşler. Çizimdeki Sinosauropteryx yaklaşık 125 milyon yıl önce Çin'de yaşamış. Rengi belirlenen ilk dinozor türü. Kuyruğundaki çizgiler bile belli oluyor! Çizim: James Robins

Bu bilgileri Michael Benton'ın "Dinozorları Yeniden Keşfetmek" (Dinosaurs Rediscovered) kitabından aktardım. Benton bahsi geçen araştırmanın da parçası ve 40 yıldır dinozorlar üzerine çalışıyor. Kitabı çok beğendim; dinozorlar hakkında bildiklerimizi nasıl öğrendiğimizi anlatıyor

Kitap, dinozorlar hakkında birçok bilgiyle dolu. Ben bunların çoğunu çok çabuk unutuyorum maalesef; o türün adı neydi, nerede yaşamıştı vs. Ama kitabın sevdiğim ve muhtemelen aklımda kalacak yanı, bu bilgileri nasıl öğrendiğimiz ve sorulara nasıl yaklamamızı anlatığı kısımlar.

Bir de şunu anladım; muhtemelen bilemeyiz dediğimiz şeyler zamanla çözülebiliyor. Dinozorların renkleri gibi. Benim de sık tekrarladığım dinozor DNAsını bulamayacağız da belki bir gün değişecek. O zamana kadar kuşlarla devam. Bakınız mavi balıkçıl yavrusu; dinozor değil de nedir!

Dinozorlara ne oldu da yok oldular?



Follow us on Twitter

to be informed of the latest developments and updates!


You can easily use to @tivitikothread bot for create more readable thread!
Donate 💲

You can keep this app free of charge by supporting 😊

for server charges...